Suriye geçtiğimiz günlerde yakıt ve gaz fiyatlarını artırdı; ekonomistler ve halk, bu adımın yaygın yoksulluk ve zayıf satın alma gücüyle boğuşan ülkede yeni bir enflasyon dalgasını tetikleyebileceği uyarısında bulunuyor.
Suriye Petrol Şirketi (SPC), 7 Mayıs'tan itibaren geçerli olmak üzere petrol ürünleri için yeni fiyatlar açıkladı ve kararın yükselen küresel petrol fiyatları, artan nakliye maliyetleri ile enerji sektörünü etkileyen artan bölgesel baskılar karşısında alındığını belirtti.
Şirkete göre, 95 oktanlık benzinin litre fiyatı 10 sent artarak 1,05 dolardan 1,15 dolara yükseldi; 90 oktanlık benzin ise 2025 sonunda 0,85 dolara kadar gerilemesinin ardından 1,10 dolara çıktı. Mazot litre fiyatı 0,75 dolardan 0,88 dolara tırmandı. Artışlar hane halkı enerji tedarikini de etkiledi. Evsel bir gaz tüpü artık 10,50 dolar yerine 12,50 dolar olurken, sanayi tipi gaz tüpleri 16,80 dolardan 20 dolara yükseldi.
Şirket, yakın zamanda yaptığı açıklamalarda, alınan önlemlerin bölgesel ve uluslararası gelişmeler ortasında “hizmetin sürdürülebilirliğini korumayı ve arzın sürekliliğini sağlamayı” amaçladığını belirtti. Yetkililer, artan operasyonel maliyetlere rağmen otoritelerin aylarca fiyatları sabit tuttuğunu ekledi.
Ekonomistler Enflasyonun Domino Etkisine Karşı Uyarıyor
Ekonomik analistler, yakıtın ulaşımı, üretimi ve gıda dağıtımını etkilemesi nedeniyle artışların Suriye'nin halihazırda kırılgan olan ekonomisine hızla yayılmasının muhtemel olduğunu söylüyor. Ekonomist Ammar Yusuf, yerel basına yaptığı açıklamada, yüzde 17 ile yüzde 30 arasında değişen doğrudan yakıt maliyeti artışının yerel piyasalardaki fiyatları yüzde 50 ila 60'a varan oranlarda yükseltebileceğini söyledi.
Buna göre ulaşım maliyetleri artacak ve bu da ülke genelinde malların fiyatlarını etkileyecek; çünkü nakliye giderleri Suriye piyasalarında fiyatlandırmanın merkezinde yer almaya devam ediyor. Yusuf ayrıca artışları, küresel enerji tedarik zincirlerindeki aksaklıklara ve petrol sevkiyatları için kilit bir güzergah olan Hürmüz Boğazı çevresindeki istikrarsızlığa bağladı.
Yusuf, birçok ailenin halihazırda temel ihtiyaçlarını karşılamakta zorlandığı Suriye'de sonuçların ağır olabileceği uyarısında bulundu. Ülke, büyük petrol sahalarının kontrolünü yeniden ele geçirmesinin ardından bile ithal petrole büyük ölçüde bağımlı olduğundan, Suriye küresel petrol fiyatlarındaki dalgalanmalara dolaylı olarak savunmasız kalmaya devam ediyor.
Bu sahaların yeniden işler hale getirilmesi iki ila dört yıl sürebilir; bu da ülkeyi daha yüksek ithalat ve nakliye maliyetlerine açık bırakıyor. Petrol ürünleri Suriye'de yaklaşık 95 emtianın fiyatlandırılmasını etkiliyor; bu da yakıt zamlarının kaçınılmaz olarak gıda fiyatlarını, ulaşımı ve döviz kurlarını etkilemesi anlamına geliyor.
Günlük Yaşam Maliyetlerine Dair Endişeler Artıyor
Açıklamanın hemen ardından, Suriye Cumhurbaşkanı Ahmed eş-Şara'nın babası Hüseyin eş-Şara'dan gelen eleştiriler de dahil olmak üzere kamuoyunda eleştiriler ortaya çıktı. Şara, bir Facebook paylaşımında, daha yüksek yakıt fiyatlarının; Suriyelilerin satın alma gücünün düştüğü ve gelirlerin durgunlaştığı bir dönemde ulaşım, tarım, üretim, ilaç ve elektrik maliyetlerini artıracağı uyarısında bulundu.
Şara, “Artış öneren kişi, bundan doğacak felaket sonuçların farkında olmalı” diye yazdı ve küresel piyasa fiyatlandırmasına atıf yapılmasına rağmen Suriye'nin gelir düzeyinin komşu ülkelerle kıyaslanamayacağını savundu.
Şara ayrıca, Esad rejimi döneminde 2008'de yapılan ve kendi ifadesiyle Suriye'nin kuzeydoğusunda tarımsal üretimin çökmesine ve yoksulluğun derinleşmesine katkıda bulunan mazot zammını da hatırlattı. O dönemdeki ekonomik baskıların, ilerleyen yıllarda kamuoyundaki hoşnutsuzluğu ve toplumsal huzursuzluğu körüklediği uyarısında bulundu.
Enerji Sektörü İçin Belirsiz Görünüm
Suriyeli yetkililer, yapılan düzenlemelerin enerji sektörünü istikrara kavuştururken yakıt arzını güvence altına almak için gerekli olmaya devam ettiğini savunuyor. Bazı gözlemciler, ülkenin yurt içi petrol ve gaz sahalarını yeniden işler hale getirmesinin ardından zamanla yabancı enerji ithalatına olan bağımlılığını azaltabileceğine inanıyor.
Yine de ekonomistler, herhangi bir uzun vadeli kazanç ortaya çıkmadan önce hane halkları ve işletmeler üzerindeki kısa vadeli baskıların yoğunlaşabileceği uyarısında bulunuyor. Ücretlerin düşük kalması ve enflasyonun süreklilik göstermesiyle birlikte, birçok Suriyeli önümüzdeki aylarda ulaşım, ısınma ve temel mallar için daha yüksek günlük maliyetlerle karşı karşıya kalma ihtimaliyle yüz yüze.