İsrail, ABD ve İran'ı içine alan tırmanan çatışma, şimdiye kadar Suriye'yi doğrudan bir savaş alanına dönüştürmekten kaçındı. Ancak Şam güvenlik risklerini sınırlamaya odaklanırken, savaşın ekonomik sonuçları toparlanmakta olan Suriye ekonomisinde çoktan hissedilmeye başladı.
Küresel enerji fiyatlarındaki yükseliş ve deniz taşımacılığı güzergâhlarındaki aksamalar, bölge genelinde ulaşım ve üretim maliyetlerini artırdı. Halihazırda ağır bir geçim sıkıntısıyla boğuşan Suriye için bu baskılar; daha yüksek gıda fiyatları, yakıt kıtlığı ve temel ihtiyaçlarını karşılamakta zorlanan haneler için artan belirsizlik anlamına geliyor.
Ani piyasa şoklarını soğurabilen daha büyük ekonomilerin aksine, Suriye'nin yanıt verme kapasitesi sınırlı. Uzmanlar, tedarik zincirlerini istikrara kavuşturacak ve piyasaları kontrol altına alacak proaktif politikalar olmadan, uzayan bir bölgesel çatışmanın ekonomik etkisinin ülkenin en acil iç sorunlarından biri haline gelebileceği uyarısında bulunuyor.
Bölgesel Çatışma Ortamında Petrol Fiyatları Fırladı
Ekonomik şok büyük ölçüde küresel enerji piyasalarındaki çalkantıdan kaynaklanıyor. 28 Şubat'ta savaşın başlamasından bu yana, çatışmanın Orta Doğu'daki üretimi ve deniz taşımacılığı güzergâhlarını aksatabileceği endişesiyle petrol fiyatları yükseliyor. Brent türü ham petrol, 9 Mart'ta kısa süreliğine varil başına yaklaşık 120 dolara tırmandıktan sonra, önceki haftaya göre yüzde 15'ten fazla artışla 107 dolar civarında dengelendi. Fiyat, savaşın başlamasından bu yana kabaca yüzde 50 arttı.
Normalde küresel petrol ticaretinin yaklaşık beşte birinin geçtiği Hürmüz Boğazı, enerji piyasaları için büyük bir endişe kaynağı olmaya devam ediyor. Yatırımcılar, daha fazla tırmanmanın bu stratejik su yolunu kapatabileceğinden korktukça deniz trafiği belirgin şekilde yavaşladı. Katar Enerji Bakanı Saad el-Kaabi, Financial Times'a verdiği röportajda, daha geniş çaplı bir savaşın Körfez üreticilerini birkaç hafta içinde petrol üretimini durdurmaya zorlayabileceği ve bunun fiyatları varil başına 150 dolara çıkarabileceği uyarısında bulundu.
Enerji şoku Suriye'yi ve dünya genelindeki finansal piyasaları çoktan etkiledi. Petrol fiyatlarındaki sıçramanın ardından Asya borsaları sert düşerken, büyük ekonomilerin hükümetleri piyasaları istikrara kavuşturmak için stratejik yakıt rezervlerini serbest bırakmak gibi önlemleri değerlendirmeye başladı.
Suriye Kentlerinde Gıda Fiyatları Tırmanıyor
Suriye'de küresel enerji şoku, hızla günlük piyasa fiyatlarına yansıyor. Şam ve Halep'te sebze fiyatları son haftalarda çarpıcı biçimde arttı. Domatesin kilosu, İran'a karşı savaş başlamadan önceki yaklaşık 8.000 Suriye lirası (SYP) (70-90 sent) seviyesine kıyasla, artık 22.000 Suriye lirasının (1,70-2,00 dolar) üzerine satılıyor.
Patlıcan, kabak, salatalık ve limon fiyatları da ikiye katlanırken; elma, portakal ve çilek gibi meyveler önemli ölçüde pahalandı. Tüccarlar, yakıt kıtlığının ulaşım maliyetlerini yükselttiğini ve ürünleri bölgeler arasında taşımayı daha pahalı hale getirdiğini söylüyor. Körfez piyasalarındaki talep artışı ile Ramazan gibi mevsimsel etkenler de fiyat artışlarına katkıda bulundu.
Ekonomistler Temel Etkenin Savaş Olduğunu Belirtiyor
Ekonomi analistleri, İran'ın da dahil olduğu savaşın, gıda ve ulaşım maliyetlerindeki artışın ardındaki merkezi etken olmayı sürdürdüğünü söylüyor. Ekonomi uzmanı Radvan el-Dibs, Arabi21'e verdiği demeçte, çatışmanın petrol fiyatlarını yükselttiğini ve bunun da Suriye genelinde nakliye ile iç ulaşım maliyetini doğrudan artırdığını belirtti.
Ekonomist Yunus el-Karim, Suriye'nin ithalata olan bağımlılığının ülkeyi bu tür şoklara karşı özellikle kırılgan kıldığını söyledi. Suriye, ihtiyaçlarının kabaca yüzde 80'i için ithalata bağımlı; bu da artan nakliye, sigorta ve ulaşım maliyetlerinin hızla tüketiciler için daha yüksek fiyatlara dönüştüğü anlamına geliyor.
El-Karim ayrıca savaşın daha da yayılması korkusunun Suriye içindeki ekonomik belirsizliği artırdığına dikkat çekti. "Suriye ekonomisi; petrol, nakliye ve iç ulaşım fiyatlarının yüksekliği nedeniyle bir istikrarsızlık halinden muzdarip," dedi.
Çatışma küresel enerji piyasalarını yeniden şekillendirmeye devam ederken, Suriye üzerindeki ekonomik etkilerin Suriye piyasalarında görünür kalmaya devam etmesi muhtemel. Kısıtlı gelirle zaten zorlanan birçok aile için, gıda ve yakıt maliyetlerindeki mütevazı artışlar bile günlük yaşamı önemli ölçüde etkileyebiliyor.