Yurt dışında edindikleri sermaye ve deneyimle hareket eden binlerce Suriyeli, iş kurmak için ülkelerine dönerek yıllarca süren çatışmalardan yıpranmış iç piyasaya yeni bir soluk getiriyor. Resmî veriler, şirket, dükkân ve küçük fabrika kuruluşlarında dikkat çekici bir artışa işaret ederek, zayıf altyapı ve yüksek işletme maliyetleri gibi süregelen zorluklara rağmen yerel fırsatlara yeniden duyulan güveni gösteriyor.
Zorluklara Rağmen Yatırım Projelerinde Artış
Ekonomi ve Sanayi Bakanı Danışmanı Rima Halli, çeşitli yatırım yasaları kapsamında kurulan ruhsatlı yatırım projelerinin sayısının 2025'in üçüncü çeyreği sonu itibarıyla 3.150'ye ulaştığını açıkladı. Bu projeler ağırlıklı olarak gıda ve kimya sanayilerinde yoğunlaşırken, bunları mühendislik ve tekstil sektörleri izliyor.
Halli, ülkesine dönen girişimcilerin karşılaştığı çeşitli zorlukları sıraladı; bunlar arasında Körfez ülkeleri ve diğer pazarlardan gelen sübvansiyonlu ithalata kıyasla yüksek üretim maliyetleri, ucuz ve düşük kaliteli yabancı mallarla rekabette yaşanan güçlük ve Suriye ürünlerine yönelik uluslararası kısıtlamalar nedeniyle ihracattaki düşüş yer alıyor.
Bu engelleri aşmak için ise özel sektörle koordineli biçimde üretim maliyetlerinin yeniden yapılandırılması, yerel ürün kalitesinin iyileştirilmesi, ithalat üzerindeki denetimin sıkılaştırılması ve kısıtlama uygulayan ülkelere karşı karşılıklı ticaret önlemlerinin alınması gibi hükümet tedbirlerine dikkat çekti.
İstihdam Yaratımı ve Piyasanın Canlanması
Küçük ve orta ölçekli sermayenin geri dönüşünün, yeni iş olanakları yaratarak, emlak piyasasını canlandırarak ve geri dönen yatırımcıların ülkeye getirdiği döviz girişini artırarak Suriye ekonomisini hareketlendirmesi bekleniyor.
Engellere rağmen pek çok geri dönen kişi pratik çözümler buluyor. Birkaç yıl Türkiye'de çalışan Hassan Jeroudi, kısa süre önce Şam kırsalında hem yerli hem de ithal ürünler sunan büyük bir süpermarket açtı. Başlangıçtaki en büyük zorlukları olarak yüksek kiraları ve güvenilmez elektriği gösterdi. "Haftalarca süren çabanın ardından bir güneş enerjisi sistemi kurarak elektrik sorununu çözdüm" dedi.
Benzer şekilde Maher Sharidi de iç çamaşırı üretim atölyesini birkaç ay önce Türkiye'den Şam'a taşıdı. "Vatanda çalışmanın ayrı bir tadı var" diyen Sharidi, yıllarca süren sanayi gerilemesinin ardından Suriye piyasasının yerli üretim mallara acilen ihtiyaç duyduğunu belirtti. Atölyesini kurup üretime rekor sürede başlayabildiğini, yerel piyasanın da üretiminin tamamını eritmekte olduğunu sözlerine ekledi.
Mevcut Fırsatları Değerlendirmek
Yerli sermayenin kademeli geri dönüşü, yıllarca süren ekonomik ve siyasi sıkıntının ardından ortaya çıkan fırsatları değerlendirme yönündeki artan isteği yansıtıyor ve yatırımcılar ile devlet kurumları arasındaki güvenin yavaş yavaş yeniden tesis edildiğine işaret ediyor.
Ekonomist Dr. Yahya Omar, küçük ve orta ölçekli işletmelerin istihdam ve ekonomik toparlanma için hayati bir motor hâline geldiğini vurguladı. "Büyük şehirler ve daha küçük sanayi bölgeleri, yerel atölye ve fabrikalarda kademeli bir canlanmaya tanıklık ediyor" dedi.
Omar, bu projelerin yerli üretimi güçlendirdiğini, ithalata bağımlılığı azalttığını, ulusal para birimi üzerindeki baskıyı hafiflettiğini ve fiyat istikrarına katkıda bulunduğunu açıkladı. Bu projeler aynı zamanda özellikle gençler için istihdam yaratarak işsizliğin düşürülmesine ve hane halkının ekonomik istikrarına destek olurken, yeniliği ve girişimciliği teşvik ediyor; yatırımcıları da ürün ve hizmetlerini yerel piyasanın ihtiyaçlarına göre şekillendirmeye yönlendiriyor.
Sermaye ve uzmanlıkla donanmış olarak ülkesine dönen Suriyeli gurbetçiler, ulusal ekonomiyi temelden yeniden inşa etmede kilit bir rol oynayarak daha sürdürülebilir bir ekonomik geleceğin temellerini atıyor.