Suriye hükümetinin, çiftçilerin tırmanan üretim maliyetlerini ve yıkıcı mevsimsel kayıpları yansıtmadığını savunduğu buğday alım fiyatlarını belirlemesinin ardından bu hafta ülkenin tarım bölgelerinde öfke yayıldı. Ekonomi ve Sanayi Bakanlığı'nın birinci sınıf durum buğdayının alım fiyatını ton başına yaklaşık 325 dolar olarak sabitlemesinin ardından Derâ, Deyrizor, Rakka ve Suriye Cezire bölgesinin diğer kesimlerindeki çiftçiler protestolar ve oturma eylemleri düzenledi.
Göstericiler, akaryakıt, gübre, sulama ve nakliye fiyatları tırmanmaya devam ederken bu rakamın gerçek üretim maliyetinin çok altında kaldığını öne sürdü. Tepkiler, kısa sürede Esad'ın devrilmesinden bu yana Suriye'deki en görünür ekonomik muhalefet dalgalarından birine dönüştü; göstericiler devlet politikasını açıkça eleştirirken acil bir revizyon talep etti.
Akaryakıt Krizi Üretim Maliyetlerindeki Artışı Derinleştiriyor
Suriye, hem gıda güvenliğinin bir dayanağı hem de binlerce kırsal aile için başlıca gelir kaynağı olarak buğday üretimine büyük ölçüde bağımlı durumda. Yıllarca süren çatışma, iklim istikrarsızlığı ve hasar gören altyapı, çiftçileri ekonomik şoklara karşı giderek daha kırılgan hale getirdi. Yükselen akaryakıt fiyatları, sulama ve makine kullanımından nakliye ve sevkiyata kadar üretimin her aşamasındaki maliyetleri artırdı.
Çiftçiler, şiddetli hava koşullarının yol açtığı hasar ve iklim kaynaklı ürün kayıpları nedeniyle zaten zor durumda olan birçok kişi için gübre fiyatlarının artık karşılanamaz hale geldiğini vurguladı. Protesto liderleri, tarım sektörüne ilişkin kararların bu şekilde sürmesi halinde "önümüzdeki yıllarda tarımla uğraşan kimseyi bulamayacaksınız" uyarısında bulundu.
Çiftçiler Şam'a Heyet Göndermekle Tehdit Etti
Protestolar, toplum liderlerinin sürekli eylemsizliğin zaten ağır olan ekonomik sıkıntıyı daha da derinleştirebileceği uyarısında bulunduğu doğu Suriye'de şiddetlendi. 17 Mayıs'taki gösterilerde çiftçiler, yetkilileri fiyatlandırma politikasını yeniden gözden geçirmeye zorlamaya çalıştı.
Deyrizor'daki Ukaydat aşiretinin Anâyiz koluna mensup bir muhtar olan Hamid el-Cübeyr, çiftçilerin şikâyetlerini iletmek üzere hükümet yetkilileriyle görüştüğünü ve kendisine konunun hâlâ değerlendirme aşamasında olduğunun söylendiğini belirtti. El-Cübeyr, sakinlerin resmi bir yanıt beklediğini, ancak çiftçilerin taleplerini tırmandırmaya hazır olduğu uyarısında bulundu.
Protestoların siyasi hedeflerden ziyade yalnızca ekonomik ve hizmetle ilgili taleplere odaklandığını vurguladı. Sakinler "adil ürün fiyatları", iyileştirilmiş altyapı ve bölgesel ekonominin temelini oluşturan tarım ve hayvancılık sektörlerine destek istiyor. Deyrizor zaten elektrik, su ve istihdam imkânlarında ciddi sıkıntılar yaşıyor. Çiftçiler, tarımdaki daha fazla bozulmanın zaten kırılgan olan toplulukları istikrarsızlaştırabileceği uyarısında bulundu.
Hükümetin Tepkisi Keskin Bir Tezat Oluşturdu
Hükümetin kamuoyundaki muhalefete yönelik yeni yaklaşımı, eski rejim döneminde görülen tepkiden ne kadar çarpıcı biçimde farklı olduğu nedeniyle geniş çapta dikkat çekti. Sosyal medyadaki yorumcular, gösterilerin sembolik zamanlamasına dikkat çekerek 20 Mayıs'ın, 2011'de Esad karşıtı göstericilere yönelik ilk katliamlardan birinin yıl dönümü olduğunu hatırlattı. On beş yıl önce İdlib kentine doğru yürüyen göstericiler, onlarca kişinin öldürüldüğü Mastuma askeri üssü yakınında ölümcül güçle karşılaşmıştı.
Buna karşılık, buğday fiyatları üzerine yaşanan mevcut protestolar, şiddetli baskı yerine müzakereleri ve politika revizyonlarını beraberinde getirdi. Gösterilerin ardından birkaç gün içinde Suriye Cumhurbaşkanı Ahmed eş-Şara, 2026 tarihli 120 sayılı kararnameyi çıkararak Suriye Tahıl Kurumu'na teslim edilen her ton buğday için 9.000 yeni Suriye lirası tutarında teşvik primi verdi.
Kararname, alım fiyatını fiilen ton başına yaklaşık 400 dolara çıkararak çiftçilerin protestolar sırasında talep ettiği aralığa yaklaştırdı. Hükümet, bu önlemi sel, sert hava koşulları ve artan işletme maliyetleri dahil olmak üzere bu sezon olağanüstü zorluklarla karşı karşıya kalan üreticileri desteklemeye yönelik bir çaba olarak nitelendirdi.
Artış Memnuniyetle Karşılandı Ancak Kriz Sürüyor
Bazı çiftçiler, daha geniş tarımsal sorunların çözümsüz kaldığını vurgulamakla birlikte revize edilen fiyatlandırmayı temkinli biçimde memnuniyetle karşıladı. Hama kırsalından çiftçi Abdülkerim el-Ali, New Arab'a verdiği demeçte artışın "önceki fiyatlandırmaya göre daha iyi bir adım" olduğunu ve çiftçilerin asgari maliyetlerini daha yakından yansıttığını söyledi.
Bazıları ise hızlı geri adımın, yeni yönetim altında kamuoyu baskısının hükümet politikasını etkileyebileceğini gösterdiğini belirtti. Rakka kırsalından çiftçi Mahmud Saduddin, revize edilen kararın çiftçilere "son protestolardan sonra seslerinin duyulduğu hissini" verdiğini söyledi.
Yine de birçok kişi, Suriye'nin tarımsal krizinin yalnızca buğday fiyatlandırmasının ötesine uzandığı uyarısında bulundu. Çiftçiler dalgalanan döviz kurları, geciken devlet ödemeleri, hasar gören tarım arazileri ile tohum, akaryakıt ve gübre için artan maliyetlerle karşı karşıya kalmaya devam ediyor.
Buna rağmen protestolar, Esad sonrası Suriye'de önemli bir siyasi an oldu; ekonomi politikasına yönelik kamuoyundaki muhalefet, tutuklamalar veya şiddetle değil, müzakereler ve cumhurbaşkanlığı düzeyinde bir tavizle karşılandı.